Not So Fair Trade?

Marcus Menke

Marcus Menke

Even een opfrisser: Wat is Fair Trade ook al weer? Het Fair Trade model is volgens de officiële website een keurmerk en wereldwijde beweging tegen het huidige internationale handelsmodel waarbij vrije marktdenken en het maximaliseren van dividenden centraal staat. Een gevolg van dit model is dat de producent vaak onrechtvaardig worden behandeld omwille van economische beweegredenen. In de traditionele wijze van handelsvoering zoeken importeurs van goederen naar de goedkoopste leverancier, waardoor exporteurs gestimuleerd worden om hun winstmarges zoveel mogelijk te vergroten. Hierbij zijn de werkers bijna altijd de dupe.
Social Share
Share on twitter
Share on facebook
Share on pinterest
Share on reddit
Share on linkedin

De 4 meest schokkende problemen met het Fair Trade model

Even een opfrisser: Wat is Fair Trade ook al weer?  Het Fair Trade model  is volgens de officiële website een keurmerk en wereldwijde beweging tegen het huidige internationale handelsmodel waarbij vrije marktdenken en het maximaliseren van dividenden centraal staat. Een gevolg van dit model is dat de producent vaak onrechtvaardig worden behandeld omwille van economische beweegredenen. In de traditionele wijze van handelsvoering zoeken importeurs van goederen naar de goedkoopste leverancier, waardoor exporteurs gestimuleerd worden om hun winstmarges zoveel mogelijk te vergroten. Hierbij zijn de werkers bijna altijd de dupe. 

Fair Trade is een overkoepelende benaming voor organisaties, keurmerken en andere bewegingen die zich richten op het eerlijk en duurzaam maken en houden van internationale handel. De eerste Eerlijke Handelsbewegingen kwamen op in de jaren 40 en 50 dankzij de inzet van verschillende kerken in de westerse wereld om geld in te zamelen voor gemeenschappen in ontwikkelingslanden. Deze beweging werd in de jaren 60  definitief op de kaart gezet en vond veel aanhangers vanuit de groeiende Counter Culture beweging door de gedeeld anti neo-imperialistische insteek. 

Hier ontstond de slogan  Trade Not Aid, doelend op het gedachtegoed dat de koffieboeren (waar de Fair Trade beweging zich hoofdzakelijk over ontfermde) en hun gemeenschappen waar we onze koffie vandaan halen genoeg autonomie en zelfredzaamheid bezitten om voor zichzelf te zorgen zonder ontwikkelingshulp, mits ze een eerlijke prijs ontvangen voor hun arbeid en producten. In 1968 werd Fair Trade officieel erkend door de United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), de conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling

Deze achtergrond informatie is relevant en voor history buffs ook zeker interessant, maar de titel had spicy content beloofd, dus spicy content zul je krijgen. Maar eerst heb ik nog een paar fun facts voor de paar lezers die wél de tijd hebben genomen om deze inleiding helemaal af te lezen in plaats van gelijk door te scrollen naar nummer 1 (Zie je hoe wij nu onderling grappen kunnen maken over de Headline Only Readers omdat zij dit deel van het artikel toch nooit zullen zien?)

Fair Trade Fun Fact 1: Het eerste keurmerk voor Fair Trade producten onstond in 1988 onder de noemer Max Havelaar.

Fair Trade Fun Fact 2: De eerste wereldwinkel van Europa werd in 1969 opgericht in Breukelen, een dorp nabij Utrecht en Amsterdam.

Fair Trade Fun Fact 3: Studenten kopen in de afgelopen decennia steeds vaker Fair Trade producten, waarbij vrouwelijke studenten een groter aandeel hebben in Fair Trade consumptie dan mannelijke studenten, onderzoek suggereert dat dit is omdat deze doelgroep meer bezig is met maatschappelijke verantwoordelijkheid en bewust consumeren.

1: Uitbuiting en andere wanpraktijken worden zelfs door Fair Trade gecertificeerde bedrijven beoefend.

Alhoewel zaken zoals kind slavernij, uitbuiting, en mensenrechten schendingen niet zijn toegestaan voor organisaties die zich willen aansluiten bij een Fair Trade keurmerk, deze misstanden zijn tevergeefs nog steeds een realiteit voor veel arbeiders die werken voor FT-aangesloten exporteurs. Door het gebrek aan een centrale/overkoepelende overzichtsorgaan om deze dingen in de gaten te houden en te rapporteren is het vrijwel onmogelijk voor de Fair Trade organisaties om hier actie tegen te ondernemen, behalve het  beëindigen of weigeren van samenwerking met deze producenten. En omdat dat betekent dat er minder geld wordt verdiend, wordt er uiteindelijk vaak een oogje dichtgeknepen voor deze praktijken. Maar to be fair, waarschijnlijk is dit niet vanuit kapitalistische overwegingen. Een logische verklaring kan zijn dat de Fair Trade organisatie de afweging moet maken tussen minder inkomsten om te alloceren aan ontwikkelingsprojecten aan de ene kant, en meer inkomsten voor deze doelen waarbij een deel van deze inkomsten niet Fair verkregen is aan de andere kant.

2:  De boeren krijgen uiteindelijk veel minder extra dividend dan je denkt

In een studie in Finland werd ontdekt dat van alle extra kosten die consumenten betaalden voor Fair Trade gecertificeerde producten slechts 11,5% bij de boeren terecht kwam.  Daarnaast is er weinig bewijs om het idee te ondersteunen dat Fair Trade aangesloten boeren gemiddeld meer verdienen dan andere boeren. Hier zijn verschillende oorzaken voor geopperd, zoals het feit dat Fair Trade boeren niet al hun oogst mogen verkopen voor Fair Trade prijzen vanwege regulaties die de Fair Trade organisaties hebben gelegd op de producenten. Ook zijn Fair Trade boeren meer kosten kwijt aan verplichtingen die verbonden zijn aan het dragen van een Fair Trade keurmerk zoals licentie en kwaliteitsvoorwaarden. Helaas blijkt één van de grootste selling points van Fair Trade keurmerken in de praktijk anders te uit te pakken.

3:  Non-Fair Trade boeren worden extra gedupeerd door Fair Trade organisaties

Volgens sommige critici, waaronder economen, leiden Fair Trade structuren tot dupering van Non Fair Trade boeren op de volgende manier: Als Fair Trade hun producenten een lichte marge meer betaald voor de producten en advies verleend op het gebied van efficiëntere en duurzamere productiemethodes, leidt dit tot een lagere marktprijs voor de goederen die deze boeren leveren. Dit kan leiden tot een totale zakking van de marktprijs van deze goederen. In het kort kan een hogere Fair Trade prijs in combinatie met de structurele voordelen voor de boeren leiden tot meer productie en dus aanbod van die goederen met als resultaat het overspoelen van de markt.  

Hierbij zullen de armste boeren die niet kunnen concurreren met Fair Trade partners het eerste en het meeste effect van voelen.

4:  Fair Trade organisaties schieten tekort op het gebied van gelijkwaardigheid en transparantie.

Philip Booth, een Britse econoom die veel papers heeft gepubliceerd waarin hij het huidige Fair Trade model en de structurele problemen binnen de grote keurmerk organisaties aankaart stelt dat De Fair Trade criteria uitgaan van een aantal politieke, economische, milieubewuste en sociale kwesties die ze intern hebben geprioriteerd en waarvan er intern is besloten hoe deze het beste op te lossen zijn. Volgens critici zoals Booth is het niet ethisch verantwoord om producenten uit ontwikkelingslanden in een positie te plaatsen waar ze in feite gedwongen worden om te kiezen tussen het dogma van Fair Trade organisaties of hun eigen morele waarden en wereldbeeld. Daarnaast is de consument niet altijd op de hoogte van het gedachtegoed achter het specifieke keurmerk waar zij hun geld aan geven en dit wordt ook niet altijd duidelijk gecommuniceerd. Het probleem met het willen helpen van een bepaalde groep mensen, zonder te luisteren naar deze mensen of open te staan voor hun wereldbeelden is dat men een patriarchaal en rigide systeem creëert dat kan doorschieten in een voortzetting van de oude problematische structuren maar dan in een nieuwe jasje.

Er zijn nog veel meer problemen die besproken kunnen worden omtrent het Fair Trade concept, en die zullen in de toekomst ongetwijfeld aan bod komen, maar laten we voor nu even de tijd nemen om dit allemaal te laten bezinken zodat we hierna een duik kunnen nemen in de opkomende en spannende wereld van Beyond Fairtrade, en hoe dit concept zich precies verhoudt in relatie met Fair Trade en Direct Trade.